Diagnostyka menopauzy i etapy starzenia reprodukcyjnego: nowe spojrzenie na model STRAW+10
28-03-2026
4 min
Menopauza jest naturalnym następstwem fizjologicznego ustania czynności jajników, co w krajach wysokorozwiniętych przypada zazwyczaj między 45. a 55. rokiem życia. Diagnoza opiera się na ocenie klinicznej, a precyzyjne określenie etapu, na którym znajduje się kobieta, jest kluczowe dla dobrania odpowiedniego wsparcia medycznego.
Złoty standard: Klasyfikacja STRAW+10
Obecnie za „złoty standard” w medycynie uznaje się kryteria opracowane podczas warsztatów STRAW+10 (Stages of Reproductive Aging Workshop +10). Model ten, rekomendowany przez Międzynarodowe Towarzystwo Menopauzy (IMS), dzieli życie hormonalne kobiety na konkretne fazy.
Kluczowe definicje:
- Menopauza: To moment ostatniej miesiączki (FMP – Final Menstrual Period). Jest to diagnoza stawiana „wstecz” – można ją potwierdzić dopiero po 12 miesiącach całkowitego braku krwawienia. Średni wiek menopauzy to około 51 lat.
- Przedwczesna niewydolność jajników (POI): Utrata aktywności jajników przed 40. rokiem życia.
- Wczesna menopauza: Ustanie czynności jajników między 40. a 44. rokiem życia.
- Perimenopauza: Okres rozpoczynający się pod koniec lat reprodukcyjnych, a kończący się rok po ostatniej miesiączce.
Jak rozpoznać etapy przejścia? (Kryteria główne)
Głównym kryterium diagnozy według STRAW+10 jest zmienność cyklu miesięcznego:
- Wczesna transformacja menopauzalna: Cykle stają się nieregularne – różnica w długości kolejnych cykli wynosi 7 dni lub więcej (np. jeden trwa 28 dni, kolejny 35).
- Późna transformacja menopauzalna: Pojawiają się przerwy w miesiączkowaniu trwające powyżej 60 dni. Ten etap zazwyczaj poprzedza ostatnią miesiączkę o około 1–3 lata.
Kryteria wspierające (Badania laboratoryjne)
Choć diagnoza opiera się głównie na obserwacji cyklu, lekarz może posiłkować się badaniami:
- FSH (Hormon folikulotropowy): Krew bada się między 2. a 5. dniem cyklu. Poziom FSH zaczyna rosnąć we wczesnej perimenopauzie, a w fazie późnej przekracza zazwyczaj 25 IU/L.
- AMH i inhibina B: Markery rezerwy jajnikowej. Ich niskie wartości sugerują zbliżający się koniec okresu płodności, choć nie są one niezbędne do samej diagnozy menopauzy.
Wyjątki od reguły
Kryteria oparte na miesiączce nie mogą być stosowane u kobiet:
- po usunięciu macicy (histerektomii) lub ablacji endometrium,
- z zespołem policystycznych jajników (PCOS),
- stosujących wkładki wewnątrzmaciczne z progestagenem (np. Mirena). W takich sytuacjach lekarz diagnozuje etap menopauzy głównie na podstawie objawów oraz poziomu FSH (>25 IU/L).
Co mówią najnowsze badania? Wyzwania dla modelu STRAW+10
Współczesna nauka (badania SWAN i AMY Study) wskazuje na kilka istotnych faktów, które mogą zmienić podejście do diagnozy w przyszłości:
- Objawy pojawiają się wcześniej: Wiele kobiet doświadcza uderzeń gorąca (VMS), mgły mózgowej i zaburzeń pamięci jeszcze przy regularnych cyklach. Oznacza to, że transformacja hormonalna zaczyna się wcześniej, niż sugerują to zmiany w miesiączkowaniu.
- Paradoks estrogenowy: Wbrew powszechnemu przekonaniu, objawy perimenopauzy często wynikają nie z braku, lecz z gwałtownych wahań estradiolu, którego poziom we wczesnej fazie może być przejściowo wyższy niż w młodości.
- Zmiany fizjologiczne: Przyrost tkanki tłuszczowej trzewnej oraz zmiany w naczyniach krwionośnych zaczynają się już na początku perimenopauzy, a nie dopiero po całkowitym ustaniu miesiączki.
Podsumowanie: Model STRAW+10 pozostaje podstawą diagnozy, jednak lekarze coraz częściej zwracają uwagę na to, że nasilenie objawów występuje często we wczesnej perimenopauzie, przy relatywnie wysokim poziomie estrogenów.